Pisząc „składowisko kolei wąskotorowych” mam na myśli stan techniczny przechowywanego tam taboru kolejowego. Już w kwietniu 2022 roku prezentował się on tragicznie, z nielicznymi tylko wyjątkami. W rzeczywistości nie jest to żadem skład czy magazyn, lecz pozostałości jednej z największych stacji kolejowych tzw. nienormatywnego rozstawu.

Stacja kolejowa w Krośniewicach powstała jeszcze przed I wojną światową, w okolicach 1910 roku. Powodem budowy tutejszych popularnych wąskotorówek były liczne cukrownie buraczane rozsiane po rolniczych terenach Kujaw, które potrzebowały sprawnego transportu surowca. W 1928 roku Kujawska Kolej Wąskotorowa miała aż 358 kilometrów długości (plus dodatkowe 91 kilometrów tzw. Kolei Gosławickiej) i była najdłuższą państwową koleją wąskotorową w Polsce.

Połączenia stricte towarowe z biegiem czasu były uzupełniane także o połączenia pasażerskie. Po drugiej wojnie światowej stacja w Krośniewicach obsługiwała już ruch osobowy na trasach do Boniewa, Dzierzbic Kutnowskich, Ozorkowa  itd. W latach 50-tych i 60-tych stacja w Krośniewicach stała się głównym węzłem kolejowym całej sieci integrujących się w szybkim tempie lokalnych szlaków wąskotorowych. Wtedy też ujednolicono ostatecznie rozstaw szyn, który wyniósł 750 milimetrów – wcześniej poszczególne odcinki różniły się szerokością torów miedzy sobą, co bardzo komplikowało obsługę taboru i sam transport.

Niestety unifikacja nie wystarczyła. Rozwój wąskotorowego kolejnictwa który miał miejsce w latach 60-tych zaczął hamować w tzw. Epoce Gierka, kiedy to do głosu zaczął dochodzić w coraz większym stopniu transport samochodowy. Siłą rozpędu wąskotorówki przetrwały jeszcze lata 80-te ubiegłego wieku; dzięki temu wielu z Was wciąż pamięta te małe, ciasne – ale jakże wesołe i klimatyczne składy pociągów. Ostateczny krach nadszedł wraz z początkiem lat 90-tych i masowym upadaniem nierentownych cukrowni w ramach reform  Balcerowicza.

Mimo końca pewnej epoki jeszcze w 1998 roku Wąskotorowa Kolej Krośniewicka obsłużyła 1164 pociągi towarowe oraz przewiozła prawie 90 tysięcy ton towarów i blisko 20 tysięcy osób. Ostatnie pociągi pasażerskie kursowały jeszcze w 2001 roku na trasie z Krośniewic do Boniewa. Przejazd liczącym 33 kilometry długości odcinkiem trwał 30 minut. Po tym terminie pociągi towarowe jeździły już tylko do cukrowni w Brześciu Kujawskim, Sompolnie i w Kole. Kursy do Ozorkowa uniemożliwiła… kradzież torów w Topoli Królewskiej.

Ostatni pociąg odjechał ze stacji w Dąbrowicach Kujawskich do Krośniewic 31 marca 2008 roku – zaledwie osiemnaście lat temu. W Krośniewicach funkcjonuje dziś Towarzystwo Przyjaciół Krośniewickiej Kolei Dojazdowej, które w ramach swoich skromnych możliwości organizuje wystawy taboru. Od momentu zamknięcia stacji kolejowej jej budynki – w tym piękny główny budynek – popadają w zniszczenie; tak przynajmniej wyglądała sytuacja w chwili, w której miałem przyjemność złożyć wizytę w tym przepięknym historycznym miejscu. Ostała się tablica upamiętniająca Kolejarzy Węzła Krośniewice poległych w walce o wyzwolenie społeczne i narodowe – ufundowana w 1968 roku.

Historyczne zdjęcia stacji kolejowej w Krośniewicach – w tym piękny zbiór fotografii ze stycznia 1992 roku autorstwa Michała Glinieckiego  – znajdziecie TUTAJ

Pozwolę sobie na mały wtręt przed zakończeniem tego artykułu – to absolutnie niewiarygodne, ale w niektórych wagonach kolejowych zdążyły już wyrosnąć przez czas ich pobytu na bocznicach… prawdziwe drzewa, które przebiły poszycie w drodze do światła. Siła natury jest niesamowita.

Mam straszne wyrzuty sumienia, że ten temat czekał na publikację cztery lata – i tak naprawdę nigdy nie doczekał się profesjonalnego opracowania. To co przeczytaliście powyżej, to zaledwie namiastka notatki biograficznej miejsca, które kiedyś współtworzyło historię naszego kraju. Porzucone na bocznicach maszyny cierpią, nie rozumiejąc co złego uczyniły, że zostały potraktowane w tak brutalny sposób. Możecie powiedzieć, że przecież maszyny nie czują… ale to samo maszyny mogą powiedzieć o nas; o ludziach, dla których poświęciły całe swoje mechaniczne życie.

I tyle.